Egin greba beldurrik gabe
Greba egitea oinarrizko eskubidea da. Hemen ohiko zalantzei erantzuten diegu: zure enpresak zer egin dezakeen eta zer ez, pikete batean nola parte hartu eta zer egin poliziak identifikatzen bazaitu edo isun bat iristen bazaizu.
Informazio hau orientagarria da eta ez du aholkularitza juridikoa ordezten. Edozein arazo izanez gero, galdetu zure sindikatuari edo greba-batzordeari.
Greba egiteko eskubidea
Enpresari jakinarazi behar diot greba egingo dudala?
Ez. Ez duzu inolako betebeharrik zure enpresari aldez aurretik jakinarazteko grebarekin bat egingo duzula, ezta zergatik egiten duzun justifikatzeko ere. Oinarrizko eskubidea da: egun horretan erabil dezakezu eta lanera ez joan.
Nagusiak galdetzen dit ea greba egingo dudan. Erantzun behar diot?
Ez duzu esan beharrik. Erantzun gabe utz dezakezu, oraindik erabaki ez duzula esan edo erantzun iheskor bat eman. Enpresak ezin ditu galderak, presioak edo mehatxuak erabili zure eskubideari uko egin diezaiozun: «jakin behar dut antolatzeko», «esadazu orain etorriko zaren», «gero ondorioak izango dira»… Errepresalien beldur bazara, baliagarria izan daiteke idatziz jasota uztea (posta elektroniko bat edo mezu bat ohiko bidetik) greba-eskubidea erabiltzen duzula. Presioa egiten badizute, gorde frogak eta galdetu zure sindikatuari.
Greba egiteagatik kaleratu edo zigortu nazakete?
Ezin zaituzte kaleratu ezta zigortu ere greba-eskubidea erabiltzeagatik: ezin dizute zehapenik jarri, ezin dituzte zure baldintzak okertu eta ezin zaituzte kaltetu parte hartu izanagatik. Greba egiteagatiko kaleratze edo zehapen bat deuseza da, eta gainera zehapenak ekar diezazkioke enpresari. Debekatuta egoteak ez du esan nahi gertatzen ez denik: enpresa beste arrazoi batekin mozorrotzen saia daiteke. Horregatik da hain garrantzitsua hasieratik frogak gordetzea.
Kaleratu edo zigortu egin naute. Zer egin?
Ez utzi pasatzen eta jokatu azkar, erreklamatzeko epeak oso laburrak baitira. Kitapen-agiri bat edo gutun bat ematen badizute, sinatu «No conforme» (ez nago ados) idatzita eta jarri ematen dizuten benetako data. Bildu duzun guztia (mezu elektronikoak, mezuak, txanda-aldaketak, lekukoak) eta joan berehala zure sindikatura.
Dirua kentzen didate greba egiteagatik?
Bai. Grebak irauten duen bitartean kontratua etenda geratzen da: ez duzu egun horretako soldata kobratzen, ezta egun horregatik Gizarte Segurantzan kotizatzen ere. Aparteko ordainsarien eta asteko atsedenaren zati proportzionala ere kentzen da. Oporrak ez dira ukitzen, eta asistentzia- edo puntualtasun-osagarriak zure hitzarmenaren araberakoak dira. Baina greba egitea ez da zigor bat: enpresak ezin dizu ezer gehiago kendu zigor gisa. Greba egiteak kostatzen du; eskubiderik ez izateak askoz gehiago.
Greba egiten badut, beste norbait jar dezakete nire lana egiten?
Ez. Greba egiten dutenak ordeztea legez kontrakoa da: ezin dute kanpoko jendea kontratatu zure lana egiteko, ezta beste lankide batzuen lanpostua edo eginkizunak aldatu zu ordezteko, ezta bitarteko automatikoekin ordeztu ere. Hori gertatzen ari dela uste baduzu, dokumentatu ahal duzuna eta jakinarazi zure sindikatuari.
Zer gertatzen da gutxieneko zerbitzuak badaude?
Gutxieneko zerbitzuak greba oinarrizko zerbitzuei eragiten dienean ezartzen dira, eta ez du esan nahi langile guztiek lan egin behar dutenik. Izendatzen bazaituzte, enpresak modu fede-emailean jakinarazi behar dizu (idatziz; dei bat ez da nahikoa), eta esleitutako ordutegi eta eginkizunekin bete behar dituzu. Gutxieneko zerbitzuak ezin dira erabili praktikan greba husteko: zalantzarik baduzu, galdetu zure sindikatuari.
Telelana. Greba egin dezaket?
Bai. Telelanak ez du greba-eskubidea ezabatzen. Greba egitea ez da bulegora ez joatea bakarrik: lanik ez egitea da. Egun horretan ez zara konektatzen, ez duzu posta elektronikorik erantzuten, ez duzu laneko deirik hartzen eta ez duzu zereginik egiten. Greba etxetik ere egiten da.
Proba-aldian nago. Greba egin dezaket?
Bai, eskubide berberak dituzu. Baina babesgabetasun handiko unea da; beraz, bereziki garrantzitsua da idatziz jasota uztea zure eskubidea erabiltzen duzula eta edozein presioren frogak gordetzea.
Etxeko langilea naiz. Greba egin dezaket?
Bai. Etxeko lana arautzen duen araudiak oinarrizko lan-eskubide berberak aitortzen dizkizu, greba-eskubidea barne. Lan babesgabeagoa denez, utzi idatziz jasota eta, edozein errepresaliaren aurrean, jo zure sindikatura.
Nire enpresan ez dago batzorderik ez atal sindikalik, edo ez nago afiliatuta. Greba egin dezaket?
Bai. Greba-eskubidea langile bakoitzarena da, sindikatu batean afiliatuta egon ala ez, eta bere enpresan ordezkaritza sindikala egon ala ez. Enpresak kontrakoa esaten badu, gezurra ari da.
Legezkoa al da greba hau?
Bai. 11N lurraldean ezarpena duten sindikatuek legez deitutako greba orokorra da, eta aurreabisuaren eta deialdiaren edukiaren betekizunak bete dituzte. Soldatapeko edozein langilek egin dezake bat.
Autonomoa naiz. Nirekin doa hau?
Greba soldatapeko langileentzat deitzen da, baina autonomo gisa egun horretan geldi zaitezke eta pertsiana jaitsi. Bezeroekin duzun harremanak ez du zerikusirik greba-eskubidearekin; beraz, pentsatu nola egin dezakezun bat. Pertsianak jaitsita kanpainan kontatzen dizugu.
«Greba egiten baduzu, ikusiko dugu…»
Zure enpresak ezin zaitu mehatxatu ezta errepresaliarik hartu greba egin ez dezazun. Mehatxuak, mezu larderiatzaileak, «ondorioei» buruzko oharrak edo parte ez hartzeko presioak jasotzen badituzu, gorde dena: mezu elektronikoak, WhatsAppak, barne-komunikazioak, txanda-aldaketak, ondorengo zehapenak… Dokumentatu gertatzen dena eta jarri harremanetan zure sindikatuarekin.
Piketeak eta mobilizazioak
Zer egin dezake pikete informatibo batek?
Pikete batek grebaren arrazoiak azaltzen ditu eta bat egitera animatzen du: orriak banatu, lanera iristen denarekin hitz egin, pankartak erakutsi, megafonoa erabili edo dirua bildu. Muga da parte hartu nahi ez duenaren erabakia errespetatzea: mehatxuak, larderia eta indarkeria greba-eskubidetik kanpo geratzen dira. Hitz egin inor inguratu edo atzetik jarraitu gabe, utzi irteerak libre eta ez jarri mugitzen ari diren ibilgailuen aurrean.
Baimenik behar da elkarretaratze edo manifestazio baterako?
Ez. Biltzea eta manifestatzea oinarrizko eskubideak dira, eta ez dute baimenik behar. Egin behar dena da aldez aurretik Gobernuaren Ordezkaritzari jakinaraztea: 10 eta 30 egun lehenago, edo gutxienez 24 ordu lehenago premiazko arrazoiak badaude, nork deitzen duen, lekua, ordutegia, helburua eta ibilbidea adierazita. Gorde egiaztagiria. Debekatzen edo aldatzen badute, justifikatu eta 72 orduko epean jakinarazi behar dute; errekurtsoa jartzeko 48 ordu daude, beraz, bilatu aholkularitza juridikoa berehala.
Trafiko-mozketak, blokeoak edo okupazioak
Ekintza bakoitzak bere arrisku juridikoak ditu. Mozketa bat, sarbideen blokeo bat edo okupazio bat antolatu aurretik, ezagutu izan ditzakeen ondorioak eta izan zuen sindikatuaren edo batzordearen laguntza juridikoa.
Poliziak identifikatzeko eskatzen dit
Identifikazioa eska diezazukete arau-hauste baten zantzuak ikusten badituzte edo delitu bat saihesteko, eta arrazoia azaldu behar dizute. Galdetu: «Zein da identifikazioaren arrazoia?» eta, joaten uzten ez badizute, «Atxilotuta nago ala identifikazio bat da?». Ez eman datu faltsurik eta ez egin indarrik: edozein gehiegikeria gero eztabaidatzen da laguntza juridikoarekin. Bertan ezin bazaituzte identifikatu, komisariara eraman zaitzakete horretarako soilik, gehienez sei orduz, eta irtetean egiaztagiri bat eman behar dizute: eskatu eta gorde. Idatzi ordua, lekua eta ikusten diren plaka-zenbakiak.
Eta atxilotzen banaute?
Eskubidea duzu zergatik jakiteko, isilik geratzeko, abokatu bat izateko (eta deklaratu aurretik harekin pribatuan hitz egiteko), konfiantzako pertsona bati abisatzeko, interpretea izateko eta arreta medikoa jasotzeko. Esan dezakezu: «Isilik geratu nahi dut eta nire abokatuarekin pribatuan hitz egin nahi dut». Atxiloketak ezinbestekoa den denbora bakarrik iraun behar du, gehienez 72 ordu, aske geratu edo epaitegira eraman aurretik. Lankide bat atxilotzen ikusten baduzu, idatzi ordua, lekua eta nora eramaten duten, abisatu laguntza juridikoari, bilatu lekukoak eta gorde grabazioak.
Polizia grabatu dezaket?
Bai. Polizia-jarduketa bat grabatzea ez da berez arau-haustea, betiere leku seguru batetik eta oztopatu gabe. Poliziak ezin dizu mugikorra kendu grabatzeagatik soilik: hala egiten badu, eskatu arrazoia eta egiaztagiri bat. Gorde jatorrizko fitxategia moztu gabe eta eman defentsari; sare sozialetan argitaratzea beste erabaki bat da, eta agertzen diren pertsonen identitatea babestu behar da.
Isun bat edo zitazio bat iritsi zait
Identifikatzeak ez du esan nahi isuna jarriko dizutenik. Jakinarazpen bat iristen bada, gorde gutun-azalarekin edo egiaztagiriarekin eta jaso zenuen datarekin batera, eta abisatu lehenbailehen laguntza juridikoari: epeak laburrak dira. Isun arin eta larrietan % 50eko murrizketarekin ordain dezakezu 15 egunean, baina orduan ezin duzu errekurtsorik jarri. Erabaki aholkularitzarekin ordaindu aurretik.
Irten aurretik
- Eraman NANa (edo zure dokumentazioa): ez da derrigorrezkoa beti eramatea, baina identifikatzeko komisariara eramatea saihesten du.
- Idatzi zure sindikatuaren edo batzordearen laguntza juridikoaren telefonoa, paperean edo besoan ere bai.
- Babestu mugikorra PINarekin eta ez eraman beharrezkoak ez diren zerrendak, helbideak edo datuak.
- Eraman ura, arropa eta oinetako erosoak eta zure botikak behar badituzu, eta abisatu konfiantzako norbaiti egoera medikoren bat baduzu.
- Adostu topaleku bat taldea banatzen bada, eta norekin itzuliko zaren.
Zalantza gehiago dituzu?
Galdetu zure sindikatuan, zure greba-batzordean edo zure lankideei, baina ez geratu etxean. Aurkitu zure batzordea Toka plataforman edo idatzi iezaguzu [email protected] helbidera.
